Madde 1 —
Bu Yönetmelik, işyerlerinde sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için
alınacak önlemleri belirler.
Bu amaçla;
a) Mesleki risklerin
önlenmesi, sağlık ve güvenliğin korunması, risk ve kaza faktörlerinin ortadan
kaldırılması,
b) İş sağlığı ve güvenliği
konusunda işçi ve temsilcilerinin eğitimi, bilgilendirilmesi, görüşlerinin
alınması ve dengeli katılımlarının sağlanması,
c) Yaş, cinsiyet ve özel
durumları sebebi ile özel olarak korunması gereken kişilerin çalışma şartları,
ile ilgili genel prensipler
ve diğer hususlar bu Yönetmelikte düzenlenmiştir.
Kapsam
Madde 2 —
Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu kapsamına giren tüm
işyerlerini kapsar.
Dayanak
Madde 3 —
Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 78 inci maddesine
göre düzenlenmiştir.
Tanımlar
Madde 4 —
Bu Yönetmelikte geçen ;
a) Risk değerlendirmesi:
İşyerlerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin, işçilere,
işyerine ve çevresine verebileceği zararların ve bunlara karşı alınacak
önlemlerin belirlenmesi amacıyla yapılması gerekli çalışmaları,
b) Sağlık ve güvenlik işçi
temsilcisi: İşyerinde sağlık ve güvenlik konularında işçileri temsil etmeye
yetkili kişiyi,
c) Önleme: Mesleki riskleri
önlemek veya azaltmak için işyerinde yapılan işlerin bütün aşamalarında
planlanmış veya alınmış önlemlerin tümünü,
d) Bakanlık: Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığını,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
İşverenlerin Yükümlülükleri
Genel Hükümler
Madde 5 —
İşverenlerin yükümlülükleri ile ilgili genel hükümler aşağıda belirtilmiştir:
a) İşveren, işle ilgili her
konuda işçilerin sağlık ve güvenliğini korumakla yükümlüdür.
b) İşverenin iş sağlığı ve
güvenliği konusunda işyeri dışındaki uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alması
bu konudaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
c) İşçilerin iş sağlığı ve
güvenliği konusundaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluğu ilkesini etkilemez.
İşverenin Genel
Yükümlülükleri
Madde 6 —
İşveren aşağıda belirtilen sağlık ve güvenlikle ilgili hususları yerine
getirmekle yükümlüdür:
a) İşveren, işçilerin
sağlığını ve güvenliğini korumak için mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve
bilgi verilmesi dahil gerekli her türlü önlemi almak, organizasyonu yapmak, araç
ve gereçleri sağlamak zorundadır.
İşveren, sağlık ve güvenlik
önlemlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun sürekli
iyileştirilmesi amaç ve çalışması içinde olacaktır.
b) İşveren, sağlık ve
güvenliğin korunması ile ilgili önlemlerin alınmasında aşağıdaki genel
prensiplere uyacaktır:
1) Risklerin önlenmesi,
2) Önlenmesi mümkün olmayan
risklerin değerlendirilmesi,
3) Risklerle kaynağında
mücadele edilmesi,
4) İşin kişilere uygun hale
getirilmesi için, özellikle işyerlerinin tasarımında, iş ekipmanları, çalışma
şekli ve üretim metodlarının seçiminde özen gösterilmesi, özellikle de monoton
çalışma ve önceden belirlenmiş üretim temposunun hafifletilerek bunların sağlığa
olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi,
5) Teknik gelişmelere uyum
sağlanması,
6) Tehlikeli olanların,
tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanlarla değiştirilmesi,
7) Teknolojinin, iş
organizasyonunun, çalışma şartlarının, sosyal ilişkilerin ve çalışma ortamı ile
ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan genel bir önleme politikasının
geliştirilmesi,
8) Toplu korunma önlemlerine,
kişisel korunma önlemlerine göre öncelik verilmesi,
9) İşçilere uygun
talimatların verilmesi.
c) İşveren, işyerinde yapılan
işlerin özelliklerini dikkate alarak;
1) Kullanılacak iş
ekipmanının, kimyasal madde ve preparatların seçimi, işyerindeki çalışma düzeni
gibi konular da dahil işçilerin sağlık ve güvenliği yönünden tüm riskleri
değerlendirir. Bu değerlendirme sonucuna göre; işverence alınan önleyici
tedbirler ile seçilen çalışma şekli ve üretim yöntemleri, işçilerin sağlık ve
güvenlik yönünden korunma düzeyini yükseltmeli ve işyerinin idari yapılanmasının
her kademesinde uygulanmalıdır.
2) Bir işçiye herhangi bir
görev verirken, işçinin sağlık ve güvenlik yönünden uygunluğunu göz önüne alır.
3) Yeni teknolojinin
planlanması ve uygulanmasının, seçilecek iş ekipmanının çalışma ortam ve
koşullarına, işçilerin sağlığı ve güvenliğine etkisi konusunda işçiler veya
temsilcileri ile istişarede bulunur.
4) Ciddi tehlike bulunduğu
bilinen özel yerlere sadece yeterli bilgi ve talimat verilen işçilerin
girebilmesi için uygun önlemleri alır.
d) Aynı işyerinin birden
fazla işveren tarafından kullanılması durumunda işverenler, yaptıkları işin
niteliğini dikkate alarak; iş sağlığı ve güvenliği ile iş hijyeni önlemlerinin
uygulanmasında işbirliği yapar, mesleki risklerin önlenmesi ve bunlardan korunma
ile ilgili çalışmaları koordine eder, birbirlerini ve birbirlerinin işçi veya
işçi temsilcilerini riskler konusunda bilgilendirirler.
e) İş sağlığı ve güvenliği
ile iş hijyeni konusunda alınacak önlemler hiç bir şekilde işçilere mali yük
getirmez.
Koruyucu ve Önleyici
Hizmetler
Madde 7 —
İşyerinde sağlık ve güvenlikle ilgili koruyucu ve önleyici hizmetlerin yerine
getirilmesi için aşağıda belirtilen hususlara uyulacaktır:
a) Bu Yönetmeliğin 5 ve 6 ncı
maddelerinde belirtilen yükümlülükler saklı kalmak kaydıyla, işveren,
işyerindeki sağlık ve güvenlik risklerini önlemek ve koruyucu hizmetleri
yürütmek üzere, işyerinden bir veya birden fazla kişiyi görevlendirir.
b) Sağlık ve güvenlikle
görevli kişiler, işyerinde bu görevlerini yürütmeleri nedeniyle hiçbir şekilde
dezavantajlı duruma düşmezler. Bu kişilere, söz konusu görevlerini yapabilmeleri
için yeterli zaman verilir.
c) İşyerinde bu görevleri
yürütebilecek nitelikte personel bulunmaması halinde, işveren dışarıdan bu
konuda yeterlik belgesi olan uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alır.
d) İşveren hizmet aldığı kişi
veya kuruluşlara, işçilerin sağlık ve güvenliğini etkilediği bilinen veya
etkilemesi muhtemel faktörler hakkında bilgi verir. Bu kişi veya kuruluşlar, bu
Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin (b) bendinde sözü edilen işçiler ve bu işçilerin
işverenleri hakkındaki gerekli bilgilere de ulaşabilmelidirler.
e) İşyerinde sağlık ve
güvenlik hizmetlerini yürütmek üzere:
1) Görevlendirilen kişiler
gerekli nitelik, bilgi ve beceriye sahip olacaktır.
2) Dışarıdan hizmet alınan
kişi veya kuruluşlar gerekli kişisel beceri, mesleki bilgi ve donanıma sahip
olacaktır.
3) Görevlendirilen kişiler
veya dışarıdan hizmet alınan kişi veya kuruluşların sayısı; işyerinin büyüklüğü,
maruz kalınabilecek tehlikeler ve işçilerin işyerindeki dağılımı dikkate
alınarak, koruyucu ve önleyici çalışmaların organizasyonunu yapmaya ve yürütmeye
yeterli olacaktır.
f) İşyeri içindeki veya
dışındaki kişi veya kuruluşların bu maddede belirtilen sağlık ve güvenlik
risklerini önleme ve risklerden korunma ile ilgili görev ve sorumlulukları açık
olarak belirlenir. Bu kişi ve kuruluşlar gerektiğinde birlikte çalışırlar.
g) İşverenin yeterli mesleki
bilgi, beceri ve donanıma sahip olması halinde, işyerinin büyüklüğü, işin
niteliği ve işçi sayısı dikkate alınarak bu maddenin (a) bendinde belirtilen
hususların yerine getirilmesi sorumluluğunu kendisi üstlenebilir.
h) İş sağlığı ve güvenliği
konularında hizmet verecek kişi ve kuruluşların nitelikleri ve belgelendirilmesi
ile işverenin sorumluluğu hangi hallerde üstlenebileceği ile ilgili usul ve
esaslar Bakanlık tarafından belirlenir.
İlkyardım, Yangınla
Mücadele ve Kişilerin Tahliyesi, Ciddi ve Yakın Tehlike
Madde 8 —
İlkyardım, yangınla mücadele ve kişilerin tahliyesi, ciddi ve yakın tehlike ile
ilgili uyulacak hususlar aşağıda belirtilmiştir:
a) İşveren;
1) İşyerinin büyüklüğünü,
yapılan işin özelliğini ve işyerinde bulunan işçilerin ve diğer kişilerin
sayısını dikkate alarak; ilkyardım, yangınla mücadele ve kişilerin tahliyesi
için gerekli tedbirleri alır.
2) Özellikle ilkyardım, acil
tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele konularında, işyeri dışındaki
kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapar.
b) İşveren, (a) bendinde
belirtilen ilkyardım, yangınla mücadele ve tahliye işleri için, işyerinin
büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeleri dikkate alarak, bu konuda eğitimli, uygun
donanıma sahip yeterli sayıda kişiyi görevlendirir.
c) İşveren;
1) Ciddi ve yakın tehlikeye
maruz kalan veya kalma riski olan tüm işçileri, tehlikeler ile bunlara karşı
alınmış ve alınacak önlemler hakkında mümkün olan en kısa sürede bilgilendirir.
2) Ciddi, yakın ve
önlenemeyen tehlike durumunda, işçilerin işi bırakarak derhal çalışma
yerlerinden ayrılıp güvenli bir yere gidebilmeleri için gerekli talimatı verir
ve gerekeni yapar.
3) Ciddi ve yakın tehlike
durumunun devam ettiği çalışma şartlarında, zorunlu kalınması halinde, gerekli
donanıma sahip ve özel olarak görevlendirilen kişiler hariç, işçilerden
çalışmaya devam etmelerini istemeyecektir.
d) Ciddi, yakın ve
önlenemeyen tehlike durumunda işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk eden işçiler
bu hareketleri nedeniyle dezavantajlı duruma düşmeyecek ve herhangi bir zarar
görmeyecektir.
e) İşveren, işçilerin
kendileri veya diğer kişilerin güvenliği için ciddi ve yakın bir tehlike
olduğunda ve amirine hemen haber veremedikleri durumlarda, kendi bilgileri
doğrultusunda ve mevcut teknik donanımlar ile tehlikenin sonuçlarının
engellenmesi için gerekeni yapabilecek durumda olmalarını sağlamak zorundadır.
İşçiler, kendi görevlerini
yapmakta ihmal veya kusurlu davranışları olmadıkça bu hareketlerinden dolayı
dezavantajlı duruma düşürülemezler.
İşverenin Diğer
Yükümlülükleri
Madde 9 —
İşveren yukarıda belirtilen yükümlülükleri ile beraber aşağıdaki hususları
yerine getirmekle yükümlüdür:
a) İşveren ;
1) İşyerinde risklerden özel
olarak etkilenebilecek işçi gruplarının durumunu da kapsayacak şekilde sağlık ve
güvenlik yönünden risk değerlendirmesi yapar.
2) Risk değerlendirmesi
sonucuna göre, alınması gereken koruyucu önlemlere ve kullanılması gereken
koruyucu ekipmana karar verir.
3) Üç günden fazla işgünü
kaybı ile sonuçlanan iş kazaları ile ilgili kayıt tutar.
4) İşçilerin uğradığı iş
kazaları ile ilgili rapor hazırlar.
b) (a) bendinin (1) ve (2)
numaralı alt bentlerinde belirtilen çalışmalar ve değerlendirmelerle ilgili
kayıt ve dokümanların hazırlanması ile (a) bendinin (3) ve (4) numaralı alt
bentlerinde belirtilen belgelerin düzenlenmesi, işyerinin büyüklüğü ve yapılan
işin niteliğine göre, Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara uygun şekilde
yapılır.
İşçilerin
Bilgilendirilmesi
Madde 10 —
İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin etkin bir biçimde sürdürülmesi
için işçilerin bilgilendirilmesi esastır. Bu amaçla;
a) İşveren, işyerinin
büyüklüğüne göre;
1) İşyerinin geneli ile
işçinin çalışmakta olduğu bölümde veya yaptığı her işte yürütülen faaliyetler,
sağlık ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici tedbirler hakkında,
2) Bu Yönetmeliğin 8 inci
maddesinin (b) bendine göre, işyerinde görevlendirilen kişiler hakkında,
işçilerin ve temsilcilerinin
gerekli bilgiyi almalarını sağlamak zorundadır.
b) İşveren, başka
işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen işçilerin de, (a) bendinde
belirtilen bilgileri almalarını sağlamak üzere, söz konusu işçilerin
işverenlerine gerekli bilgileri verir.
c) İşveren, işyerinde sağlık
ve güvenlik ile ilgili özel görev ve sorumluluğu bulunan işçilerin veya
temsilcilerinin bu görevlerini yürütebilmeleri için;
1) Bu Yönetmeliğin 9 uncu
maddesinin (a) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinde belirtilen risk
değerlendirmesi ve alınan koruyucu önlemlere,
2) Bu Yönetmeliğin 9 uncu
maddesinin (a) bendinin (3) ve (4) numaralı alt bentlerinde belirtilen iş kazası
kayıtları ve raporlarına,
3) Sağlık ve güvenlikle
ilgili denetim faaliyetlerinden, bu konuda sorumlu kişi ve kuruluşlardan, koruma
ve önleme çalışmalarından elde edilen bilgilere,
ulaşabilmelerini sağlar.
İşçilerin Görüşlerinin
Alınması ve Katılımlarının Sağlanması
Madde 11 —
İşveren sağlık ve güvenlikle ilgili konularda işçilerin görüşlerinin alınması ve
katılımlarının sağlanması için aşağıdaki hususları yerine getirmekle yükümlüdür:
a) İşveren, iş sağlığı ve
güvenliği konularında işçi veya temsilcilerinin görüşlerini alır, öneri getirme
hakkı tanır ve bu konulardaki görüşmelerde yer almalarını ve dengeli
katılımlarını sağlar.
b) İşverence, iş sağlığı ve
güvenliği konusunda özel görevleri bulunan işçi veya temsilcilerinin özellikle
aşağıdaki konularda dengeli bir şekilde yer almaları sağlanır veya önceden
görüşleri alınır:
1) Sağlık ve güvenliği önemli
derecede etkileyebilecek herhangi bir önlemin alınmasında.
2) Bu Yönetmeliğin 7 nci
maddesinin (a) bendinde belirtilen işler ile 7 nci maddesinin (a) bendinde ve 8
inci maddesinin (b) bendinde belirtilen kişilerin görevlendirilmesinde.
3) Bu Yönetmeliğin 9 uncu
maddesinin (a) bendinde ve 10 uncu maddesinde belirtilen hususlarda.
4) Bu Yönetmeliğin 7 nci
maddesinin (c) bendinde belirtilen işyeri dışındaki uzman kişi veya
kuruluşlardan hizmet alınmasında.
5) Bu Yönetmeliğin 12 nci
maddesinde belirtilen eğitimin organizasyonu ve planlanmasında.
c) İş sağlığı ve güvenliği
konusunda özel görevi bulunan işçi temsilcileri, tehlikenin azaltılması veya
tehlikenin kaynağında yok edilmesi için işverene öneride bulunma ve işverenden
gerekli tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir.
d) İş sağlığı ve güvenliği
konusunda özel görevleri bulunan işçi veya işçi temsilcileri, bu görevlerini
yürütmeleri nedeniyle dezavantajlı duruma düşürülemezler.
e) İşveren, iş sağlığı ve
güvenliği konusunda özel görevi bulunan işçi temsilcilerine, bu Yönetmelikte
belirtilen görevlerini yerine getirebilmeleri için her türlü imkanı sağlar ve
herhangi bir ücret kaybı olmadan çalışma saatleri içerisinde yeterli zamanı
verir.
f) İşçiler veya temsilcileri,
iş sağlığı ve güvenliği konusunda işverence alınan önlemlerin ve sağlanan
imkanların yetersiz olduğu kanaatine varmaları halinde Bakanlığa başvurma
hakkına sahiptir.
İşçi temsilcileri, işyerinde
yetkili makamlarca yapılan denetimler sırasında görüşlerini bildirme hakkına
sahiptir.
İşçilerin Eğitimi
Madde 12 —
İşyerinde sağlık ve güvenliğin sağlanması ve sürdürülebilmesi için;
a) İşveren, her işçinin
çalıştığı yere ve yaptığı işe özel bilgi ve talimatları da içeren sağlık ve
güvenlik eğitimi almasını sağlamak zorundadır. Bu eğitim özellikle;
1) İşe başlanmadan önce,
2) Çalışma yeri veya iş
değişikliğinde,
3) İş ekipmanlarının
değişmesi halinde,
4) Yeni teknoloji uygulanması
halinde,
yapılır.
Eğitim, değişen ve yeni
ortaya çıkan risklere uygun olarak yenilenir ve gerektiğinde periyodik olarak
tekrarlanır.
b) İşveren, başka
işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen işçilerin yaptıkları işlerde
karşılaşacakları sağlık ve güvenlik riskleri ile ilgili yeterli bilgi ve talimat
almalarını sağlar.
c) Sağlık ve güvenlik ile
ilgili özel görevi bulunan işçi temsilcileri özel olarak eğitilir.
d) (a) ve (c) bentlerinde
belirtilen eğitim, işçilere veya temsilcilerine herhangi bir mali yük getirmez
ve eğitimlerde geçen süre çalışma süresinden sayılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İşçilerin Yükümlülükleri
İşçilerin Yükümlülükleri
Madde 13 —
İşçiler işyerinde sağlık ve güvenlikle ilgili aşağıda belirtilen hususlara
uymakla yükümlüdür:
a) İşçiler, davranış ve
kusurlarından dolayı, kendilerinin ve diğer kişilerin sağlık ve güvenliğinin
olumsuz etkilenmemesi için azami dikkati gösterirler ve görevlerini, işveren
tarafından kendilerine verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda yaparlar.
b) İşçiler, işveren
tarafından kendilerine verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda, özellikle;
1) Makina, cihaz, araç,
gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını doğru şekilde
kullanmak,
2) Kendilerine sağlanan
kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve kullanımdan sonra muhafaza edildiği
yere geri koymak,
3) İşyerindeki makina, cihaz,
araç, gereç, tesis ve binalardaki güvenlik donanımlarını kurallara uygun olarak
kullanmak ve bunları keyfi olarak çıkarmamak ve değiştirmemek,
4) İşyerinde sağlık ve
güvenlik için ciddi ve ani bir tehlike olduğu kanaatine vardıkları herhangi bir
durumla karşılaştıklarında veya koruma tedbirlerinde bir aksaklık ve eksiklik
gördüklerinde, işverene veya sağlık ve güvenlik işçi temsilcisine derhal haber
vermek,
5) İşyerinde, sağlık ve
güvenliğin korunması için teftişe yetkili makam tarafından belirlenen
zorunlulukların yerine getirilmesinde, işverenle veya sağlık ve güvenlik işçi
temsilcisi ile işbirliği yapmak,
6) İşveren tarafından güvenli
çalışma ortam ve koşullarının sağlanması ve kendi yaptıkları işlerde sağlık ve
güvenlik yönünden risklerin önlenmesinde, işveren veya sağlık ve güvenlik işçi
temsilcisi ile mevzuat uygulamaları doğrultusunda işbirliği yapmak,
ile yükümlüdürler.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
Sağlık Gözetimi
Madde 14 —
İşveren, işçilerin işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerine
uygun olarak sağlık gözetimine tabi tutmakla yükümlüdür:
a) İşçilerin işe girişlerinde
sağlık durumlarının yapacakları işe uygun olduğunu belirten sağlık raporu
alınır.
b) Yapılan işin özelliğine
göre, işin devamı süresince sağlık muayeneleri düzenli aralıklarla yapılır.
Risk Grupları
Madde 15 —
Kadınlar, çocuklar, yaşlılar, özürlüler ve diğer hassas risk grupları, özellikle
bunları etkileyen tehlikelere karşı korunurlar.
Sağlık ve Güvenlik İşçi
Temsilcisi
Madde 16 —
İşyerinde sağlık ve güvenlikle ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme,
önlem alınmasını isteme, önerilerde bulunma ve benzeri konularda işçileri temsil
etmeye yetkili, bir veya daha fazla işçi, sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi
olarak görev yapar.
Sağlık ve Güvenlik İşçi
Temsilcisi, işyerinde çalışan işçiler tarafından seçilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Son Hükümler
İlgili Avrupa Birliği
Mevzuatı
Madde 17 —
Bu Yönetmelik 12/6/1989 tarihli ve 89/391/EEC sayılı Avrupa Birliği Konsey
Direktifi esas alınarak hazırlanmıştır.
Yürürlük
Madde 18 —
Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 19 —
Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.
